Historia e Shqipërisë: Një Kronologji nga Iliria deri Sot

Fakte të shpejta: Shqiptarët rrjedhin nga ilirët e lashtë. Toka kaloi nëpër duart romake, bizantine dhe veneciane përpara pothuajse pesë shekujsh sundimi osman. Pavarësia erdhi më 28 nëntor 1912. Një diktaturë komuniste e izoloi vendin nga viti 1944 deri në fillim të viteve 1990. Shqipëria tani është anëtare e NATO-s dhe kandidate për në BE.

Historia nuk është zhurmë sfondi në Shqipëri, është ajri që thithin njerëzit. Pas pothuajse katër vitesh këtu, kam mësuar se pothuajse çdo bisedë, për politikën, fenë, madje edhe pse një rrugë është ashtu siç është, përfundimisht kthehet në një nga pikat kyçe. Ky është përmbledhja. Për dy periudhat që formësojnë Shqipërinë moderne më shumë, ndiqni lidhjet në udhëzuesit tanë të dedikuar për Skënderbeun dhe për komunizmin në Shqipëri.

Rrënjët ilire

Historia shqiptare fillon me ilirët, fise që jetonin në Ballkanin perëndimor shumë kohë para Romës. Qytete të lashta si Butrinti dhe Apollonia, rrënojat e të cilave mund t’i vizitoni ende, u zhvilluan në pikën e takimit të botëve ilire, greke dhe më vonë romake. Shqiptarët e shohin këtë vazhdimësi të thellë, dhe mbijetesën e gjuhës së tyre, si thelbësore për identitetin e tyre.

Roma dhe Bizanti

Romakët e aneksuan rajonin në shekullin e dytë para Krishtit, dhe rruga e madhe e njohur si Via Egnatia shtrihej nga bregu i Adriatikut në Durrës drejt Kostandinopojës. Kur perandoria u nda, këto toka ranë nën gjysmën lindore, bizantine. Shekujt e sundimit bizantin, me periudha kontrolli bullgar, norman, venecian dhe serb mbi zona të ndryshme, lanë një mozaik kishash ortodokse, fortesash dhe kufijsh të ndryshueshëm.

Shekujt osmanë

Në shekullin e pesëmbëdhjetë, Perandoria Osmane po shtyhej në Ballkan. Kjo është kur shfaqet heroi kombëtar i Shqipërisë: Gjergj Kastrioti, i njohur si Skënderbeu, i cili nga kalaja e tij në Krujë udhëhoqi rezistencën kundër osmanëve për rreth 25 vjet deri në vdekjen e tij në 1468. Brenda pak dekadash pas vdekjes së tij, Shqipëria ra plotësisht nën kontrollin osman, dhe aty qëndroi për gati pesë shekuj.

Sundimi osman e riformësoi vendin. Shumë shqiptarë u konvertuan në Islam, qytete si Berati dhe Gjirokastra morën karakterin osman që ende e shihni në qytetet e tyre të vjetra, dhe shqiptarët u ngritën në poste të larta në të gjithë perandorinë. Është e pamundur të kuptohet përbërja fetare e Shqipërisë moderne pa këtë periudhë.

Lindja e një kombi, 1912

Ndjenja kombëtare u thellua në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë me Lidhjen e Prizrenit, e cila shtyu për autonominë shqiptare dhe të drejtën për shkollim në shqip. Ndërsa Perandoria Osmane u shemb në Luftërat Ballkanike, Ismail Qemali shpalli Shqipërinë të pavarur në Vlorë më 28 nëntor 1912, datë që ende festohet si Dita e Flamurit.

Shteti i ri ishte i brishtë. Kufijtë e tij, të caktuar nga fuqitë e mëdha, lanë rreth gjysmën e të gjithë shqiptarëve etnikë jashtë vendit, një fakt që ende formëson politikën rajonale sot. Vitet ndërmjet dy luftërave sollën një monarki të shkurtër nën Mbretin Zog përpara pushtimit italian dhe më pas gjerman gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Epoka komuniste, 1944 deri 1991

Nga rezistenca e kohës së luftës dolën partizanët komunistë të udhëhequr nga Enver Hoxha, i cili mori pushtetin në 1944 dhe e mbajti atë deri në vdekjen e tij në 1985. Ajo që pasoi ishte një nga regjimet më të izoluara në botë. Hoxha u nda me Jugosllavinë, pastaj Bashkimin Sovjetik, pastaj përfundimisht Kinën, duke e lënë Shqipërinë pothuajse plotësisht të izoluar.

Regjimi ndaloi fenë plotësisht në 1967, duke shpallur shtetin e parë zyrtarisht ateist në botë, dhe mbushi të gjithë vendin me bunkerë betoni kundër një pushtimi që nuk erdhi kurrë. Kufijtë ishin praktikisht të mbyllur; zotërimi i një makine private ose largimi nga vendi ishte pothuajse i pamundur për njerëzit e zakonshëm. Ky izolim është arsyeja më e madhe pse Shqipëria u ndje “e pazbuluar” kur më në fund u hap. Historia e plotë është në udhëzuesin tonë për komunizmin në Shqipëri.

Tranzicioni dhe sot

Komunizmi u shemb në vitet 1990-1991, dhe tranzicioni ishte i vështirë. Një valë emigracioni, kryesisht drejt Greqisë dhe Italisë, riformësoi familjet në të gjithë vendin. Në vitin 1997, shembja e skemave mashtruese të investimeve piramidale e shtyu Shqipërinë në pothuajse anarki para se të rivendosej rendi.

Që atëherë trajektorja ka qenë vazhdimisht në rritje. Shqipëria iu bashkua NATO-s në 2009, u bë një kandidate zyrtare për anëtarësim në BE, dhe ka parë një bum turizmi, me miliona vizitorë në vit të tërhequr nga bregdeti dhe malet. Vendi që vizitoni tani është i ri, që ndryshon shpejt dhe shumë më i hapur sesa sugjeron e kaluara e tij e afërt.

Pse kjo histori ende shfaqet

E ndjeni të kaluarën në mënyra konkrete. Bunkerët janë të dukshmet. Por ajo është gjithashtu aty në tolerancën fetare të lindur nga mbijetesa e përbashkët, në tërheqjen e fortë të familjes dhe diasporës, në qytetet e vjetra osmane që tani janë vende të UNESCO-s, dhe në një krenari të caktuar që një komb i vogël mbajti gjuhën dhe identitetin e tij përmes gjithë kësaj.

Pyetje të shpeshta

Cilët ishin njerëzit origjinalë të Shqipërisë?

Ilirët, fise të lashta ballkanike, prania e të cilave i paraprin Romës. Shqiptarët e konsiderojnë veten pasardhës të tyre, dhe mbijetesa e gjuhës shqipe e mbështet këtë vazhdimësi të gjatë.

Kur u bë Shqipëria e pavarur?

Shqipëria shpalli pavarësinë nga Perandoria Osmane më 28 nëntor 1912 në Vlorë, nën Ismail Qemalin. Data festohet si Dita e Pavarësisë dhe e Flamurit.

Sa kohë ishte Shqipëria komuniste?

Nga viti 1944 deri në vitet 1990-1991, nën një diktaturë të udhëhequr nga Enver Hoxha deri në vdekjen e tij në 1985. Ishte një nga regjimet më të izoluara në botë.

A është Shqipëria në BE?

Shqipëria është një kandidate zyrtare për anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe anëtare e NATO-s që nga viti 2009, por ende nuk është një shtet anëtar i BE-së.

Dëshironi ta shihni këtë histori në peizazh? Udhëzuesit tanë të destinacionit mbulojnë qytetet osmane dhe vendet e lashta ku ajo merr jetë.

Udhëzues të ngjashëm: Skënderbeu, Komunizmi në Shqipëri, Kultura shqiptare.